الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
285
تفسير مجمع البيان (فارسى)
نمود و بزرگ معجزهاى كه انجام داد و فرمود : ( أَ لَمْ تَرَ ) يعنى آيا نميدانى اى محمد ( ص ) ، زيرا آن حضرت آن را نديده بود ، فراء گويد يعنى آيا خبر ندارى . ( كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحابِ الْفِيلِ ) مقاتل گويد ، آن مردمى كه قصد تخريب و ويران ساختن كعبه را داشتند و با آنها يك فيل بنام محمود بود ، و بگفتهء ضحاك هشت فيل بود و بگفته واقدى دوازده فيل ، و البتّه مفرد آورد براى اينكه جنس اراده نموده و اين در همان سالى بود كه پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله در آن به دنيا آمد ، و بيشتر علماء بر اين عقيده هستند . و بگفته كلبى بيست و سه سال قبل از ولادت پيغمبر بوده ، و بگفتهء مقاتل چهل سال ، ولى قول اوّل كه سال ولادت بوده صحيح است و بر اين دلالت مىكند آنچه ياد شده كه عبد الملك بن مروان ( لعنه اللَّه ) بعتاب اشيم كنانى ليثى گفت اى عتاب تو بزرگترى يا رسول خدا ( ص ) ؟ عتاب گفت رسول خدا ( ص ) از من بزرگتر است و من از آن حضرت مسنّتر و پيرترم رسول خدا ( ص ) در سال آمدن فيل بمكّه متولّد شد ، و من واقع شدم بر مدفوع فيل ، عايشه گويد ، من جلودار و رانندهء فيل را ديدم كه هر دو نابينا و زمينگير و در سر راه گدايى ميكردند « 1 » .
--> ( 1 ) - اكثر بلكه اغلب مفسّرين تاريخ نگاران قائلند كه آمدن ابرهه با فيلهاى جنگى و لشكر مجهّز براى خراب كردن مكّه معظّمه در سال ميلاد مسعود حضرت رسول ( ص ) بوده و حتّى شعراء عرب و عجم آن را به نظم در آورده از جمله مرحوم ميرزا محمد صادق حسينى معروف به ميرزا